Vehb bin Münebbih demiş ki:
”Cenab-ı hak Adem (as)’ı yaratmayı murad edince arza hitaben buyurdu ki:”Ben senden bir halife kılacağım,onlardan bana itaat edenleri cennete,isyan edenleri de cehenneme koyacağım”
Arz:”Demek ateşe gidecek kimseleri benden yaratacaksın?deyince,Cenab-ı Hak: “evet” buyurdu.
Arz ağladı,ondan kıyamete kadar akacak pınarlar fışkırdı.Cenab-ı Hak arzın muhtelif yerlerinden,beyazından,siyahından,kırmızısından,tayyibinden,habisinden,yumuşağın
dan,sertinden ve bazı dağlarından toprak getirmesi için Cebrail (as)’ı gönderdi.Cibril (as) yeryüzünden toprak almak için geldiğinde yeryüzü dedi ki:
“Seni gönderen Allah’a yemin ederim ki benden hiçbir şey alamazsın.Sultana yakın olmanın menfaatleri çoktur ama tehlikeleri de çoktur.”
Cibril(as) bir şey almadan dönüp Allah’a dedi ki:
“Ya Rabbi,Arz bana Senin yüce isminle yemin ederek kendinden bir şey vermedi,ben de o yemini bir tarafa bırakıp da bir şey alamadım.”
Allah-u Teala bunun üzerine Mkail (as)’ı gönderdi.Mikail (as) yeryüzüne varınca arz Cebrail’e söylediğini Mikail (as)’a da söyledi.Mikail (as) da bir şey alamadan geri dönüp gitti.Allah-u Teala bundan sonra İsrafil (as)’i gönderdi.O da bir şey alamadan geri dönüp Cebrail ve Mikail (as) gibi Allah-u Tealaya halini arz etti.
Allah (cc) bundan sonra ölüm meleği Azrail (as)’ı gönderdi.O arza inince arz ona da :
“Yarın ateşin nasibi olacak bir şeyin toprağını kabz etmeden,seni gönderen Alla’ın izzetine sığınırım!”dedi.Ölüm meleği de:”Ben de O’nun emrettiği bir işte O’na asi olmaktan O’nun izzetine sığınırım!”dedi ve arzın dört ikliminden kırk zir’a miktarı toprak alıp götürdü.
Bu hikmete mebni olarak Adem oğulları yeryüzündeki toprakların muhtelif renkelerde olduğu gibi muhtelif renk ve evsafda gelmişlerdir.Her insan, evvelden,toprağı nerden alınmışsa oraya defn olunur.
Sonra Azrail (as) semaya yükseldi.Allah (cc) ona :”Sana karşı tazarru ettiğinde arza hiç merhamet etmedin mi?”buyurduğunda Azrail (as) :”Senin emrini onun tazarruundan daha üstün gördüm Ya Rabi!”dedi.Cenab-ı Hakk:”Öyle ise sen Ademoğullarının ruhlarını kabzetmek ile vazifelisin.”buyurdu.
“Adem’in çamurunu kırk sabah,yani kırk gün kendi elimle yoğurdum.”
(hadi-i kutsi)
Bu günlerden her biri dünya senelerinden bin seneye muadildir.Orada onu kırk sene kadar bıraktı.Adem (as)’in çamuru son derece kurudu.Yani salsal oldu,pişirlmiş toprak,yani fahhar gibi dokunulduğunda ses verdi.Allahu Teala onun üzerine 39 sene hüzün yağmuru,bir sene de sürur yağmuru yağdırdı.Bundan dolayı Ademoğullarının hüznü sürurundan fazla olur.Fakat neticesi muhakkak süruru olur.”Her bidayetin bir nihayeti,her zorluğun bir kolaylığı vardır.”
Melekler Adem (as)’ın kalıbının yanından geçerlerken suretinin güzelliğine,boyunun uzunluğuna te’accüb ederlerdi.Bir gün O’na iblis uğradı.”Sen hangi iş için yaratıldın?”diyerek eliyle vurdu.(Müellif:efendi hz bunu parmağıyla gösterir,tın tın ses çıkarırdı buyururdu.) Kalıbın içi boş bulunmakla ağız tarafından girdi,arka tarafından çıktı.Beraberindeki meleklere dedi ki:”Bu içi boş olarak halkolunmuştur.Ne bir yerde sebat eder,ne de ele avuca gelir.””Söyleyin bakalım,bu sizden üstün kılınırsa ne yaparsınız?”
Melekler dedi ki:”Biz Rabbimize itaatten başka bir şey bilmeyiz.”iblis kendi kendine dedi ki:
”Eğer o bana üstün tutulursa ona asla itaat etmem.Ben ona üstün tutulursam muhakkak onu helake sürüklerim.”Sonra tükürüğünü ağzında topladı ve üzerine attı.Lain’in tükürüğü Adem (as)’ın,göbeği üzerine geldi.
Allah-u Teala,Cebrail (as)’a iblisin tükürüğünüAdem (as)’ı batnından almasını emir buyurdu.Göbek çukuru Cebrail (as)’ın onu oradan almasındandır.Allah-u Tela bu halita (karışım) dan köpeği yarattı.
Köpeğin üç hasleti vardır.Ademoğlu ile ünsiyeti vardır.Çünkü onun toprağındandır.Gecelerin büyük kısmında uyanık olması toprağına Cibril’in dokunmasındandır.İnsan vesair mahlukatı ısırması ve hıyanet olmamamk üzere diğer ezaları iblis lainin tükürüğünün eserindendir.Köpekte hıyanet asla yoktur.
Adem (as) Cuma günü ikindiden sonra yaratıldı.Arzın yüzünden yaratıldığı için “Adem” denildi. Çünkü toprağı arzın toprağının her çeşidinden te’lif olunmuştu.Cenab-ı Hak Adem (as)’e ruh nefhetmekle Adem (as) işitmeye,görmeye,konuşmaya,tanımaya başladı.Allah-u Teala Adem (as)’a bütün Esma’yı öğretti.Herbir şeyi hangi dilde ne şekilde isimlenmişse ona da ta’lim buyurdu.
(HZ MAHMUD SAMİ RAMAZANOĞLU (ks) BAKARA SURESİ TEFSİRİ)