ÜRPERTİCİ LEVHA
Geçen pazar İstanbula inmek üzere, oturduğum köyün vapur iskelesine geldim. Bekleme odasında iki mektep çocuğu! Yaşları en fazla on dört, on beş... Resmî kasketlerini azamî bir yampirilikle başlarına geçirmişler, ayaklarını azamî bir kayıtsızlıkla üst üste atmışlar, sigaralarını tüttürüyorlar. Karşılarında kadınlı erkekli bir yaşlılar halkası, hayret ve dehşetle bu manzaraya bakıyor. Daha üzerlerinde tüy bitmemiş masum yüzlerin, kendi kendilerine layık gördükleri bu eda ve avaz avaz ilan ettikleri bu başı boşluk beni o kadar müteessir etti ki, yerimde duramadım, vapuru dışarda ve ayakta bekledim.
Meğer o gün talebe tipinin, her bakımdan ve en derinden duyduğu murakabesizlik duygusu üzerinde, beni üst üste vesikalar bekliyormuş. Vapurda ne görsem beğenirsiniz? Karşılıklı iki sıra etrafında deminkilerden biraz daha yaşlı sekiz on talebe, vapuru hiçbir zaman ve mekanda tasavvur edilemez laubalilik dumanına boğmuştu. Gırtlaklarının bütün gücüyle bağrıyorlar, mübalağa etmiyorum, yüz metre ileriden duyulacak tarzda bağrıyorlar, birbirleriyle alay ediyorlar, birbirlerine hakaret savuruyorlar, hiçbir küfelik sarhoşun bile düşmeyeceği bir nefs kontrolsüzlüğü içinde garip garip şarkılar söylüyorlar, naralar atıyorlar, gündelik hayatlarını gülünçleştiriyorlar ve bu arada, aman şimdi de poker ziyanlarından, üç papaza çıkarılmış floşlardan filan dem vuruyorlardı.
Vapurda yine şaşkın, yine vurgun, yine ölgün, yine yılgın bir halk küme'si...
Türkiye kadar geniş bir tablodan, vapur kamarası kadar küçük bir kısmı gösteren bu levhayı, ona hiç bir kıymet hükmü eklemeksizin göz önüne seriyorum. Bu levhanın ürpertici dilinden daha tesirli ne söyleyebilirim? Bu vaziyetle alakadar kaç kişi varsa icap ettiği gibi düşünsün ve hareket etsin!
Bu vaziyetle alakadar kaç kişi var biliyor musunuz?
18 milyon hesabı ile 12 milyon kişi...
2 Mayıs 1939
(Çerçeve 1'den)